Dankbaar

De Nederland reis zit er weer op, de "vakantie" is voorbij. Ik ben onwijs dankbaar voor alle gastvrijheid en warmte die Kevin en ik de afgelopen 2+ maanden hebben ontvangen. Ik mis jullie nu al! Weer terug in Panama in 30+ graden kon het contrast niet groter zijn.

We hebben een mooie tijd gehad in Nederland. Tilburg, Boxtel, Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, zelfs een uitstapje naar Antwerpen.  We hebben veel plekken gezien en veel mensen bezocht. Vooral veel tijd in het mooie Boxtel doorgebracht, waar mijn fantastische grote zus een nieuw nestje heeft gecreëerd voor haar groeiende gezin. Het was voor het eerst dat ik bij het afscheid nemen een soort aarzeling voelde, waarom vertrek ik deze keer ook al weer? Misschien was het bezoek simpelweg niet lang genoeg. Of was het echt té lang geleden dat ik er was, twee jaar. Of het steeds groeiende besef dat wat echt belangrijk is in het leven, de mensen die om je geven zijn.

Hier in Panama zijn we er vooral om kerst nog te vieren met de familie van Kevin, en dan vliegen we naar Guatemala voor een nieuwe uitdaging: ongeveer 3 maanden meehelpen bij de Utopia Eco-Lodge en Cacao Farm in Semuc Champey. Mijn rol daar wordt die van "Chocolate Master", voor het geven van tours en workshops over cacao en chocolade. Het is een positie die ik al meer dan een jaar op het oog heb, en het komt er nu eindelijk van. In maart gaat Utopia ook hun eerste yoga retreat organiseren. Het is serieus een perfecte match, en dat alles met wat als fijne mensen klinken in de pijnlijk mooie jungle van Guatemala. Utopia is een juiste benaming en ik heb er zin in.

Kevin gaat ook mee om te helpen bij de bar en in de receptie, en met het algehele managen van de lodge. Het feit dat hij een compleet hostel van constructie tot groot succes heeft meegemaakt is een grote plus natuurlijk. Zijn ouders komen zelfs even langs om ons succes te wensen, ze willen sowieso meer reizen nu ze allebei bijna met pensioen en nog steeds goed ter been zijn. De vader van Kevin heeft vorig jaar een grote rugoperatie gehad en is eindelijk weer een beetje mobiel. Hij beseft maar al te goed dat gezondheid voorafgaat aan vrijheid.

Kerst in de tropen is een mooie gewaarwording. We gaan zo op verzoek van Kevin's moeder het kerststalletje opzetten en de kerstboom optuigen. Tradities die zijn ge-copy-pasted van meer noordelijke (en op deze wereldhelft dus koudere) regionen, zonder dat er eigenlijk goed is gekeken naar de culturele relevantie ervan. Mooi is wel weer dat de meeste kerstliederen op de radio hier gewoon een salsa ritme hebben, van Mariah Carey die maar een ding wil hebben ze hier niet echt gehoord en op een witte kerst hoeft hier niemand te hopen.

Nogmaals bedankt iedereen voor een fantastische tijd in Nederland. Ik ben van plan in juli alweer terug te komen, en dat is een fijn vooruitzicht voor me. De winter laat ik even aan jullie, en mocht je die zat worden dan weten jullie me te vinden!

En dan hier even een belachelijk aantal foto's van Allemaal Hele Belangrijke Mensen en ik.

Pacuare River

Na de cacao finca en nog een aantal daagjes samen in het wilde Bocas Town hebben de wegen van Kevin en ik zich gescheiden. Ik ging verder naar het noorden richting Costa Rica, Kevin ging in één ruk terug naar Panama City om daar nog een paar weken met zijn ouders door te brengen. Het was zwaar afscheid nemen, na bijna een jaar vrijwel onafscheidelijk te zijn geweest. De busrit was voor mij een goede tijd om eens terug te kijken op de afgelopen maanden, de afgelopen jaren zelfs. Van Nieuw-Zeeland, via Colombia, door Panama en Costa Rica om uiteindelijk in Nicaragua te blijven hangen... tot we weer in Panama belandden! Mexico zou ik nooit bereiken op deze reis, laat staan Nederland voor de kerst van 2017. Maar goed, hoewel we nog even in Las Peñitas hadden willen blijven mocht het niet zo zijn, en hebben we de maanden tot de vlucht naar Nederland toch prima doorgebracht, een hoop meegemaakt en fantastische mensen ontmoet. Nicaragua is nog steeds onrustig, maar het schijnt qua veiligheid en ook toerisme weer wat beter te worden. Als we straks in december hier terugkomen gaan we kijken hoe de situatie ervoor staat...

Maar eerst dus Nederland! Niet te geloven dat het alweer 2 jaar geleden is dat in ons kikkerlandje was en het gemis is flink gaan knagen. Ik kom eraan! Ondertussen 3 neefjes en nichtjes rijker dan toen ik vertrok, met nog 2 meer onderweg, heerlijke babyvreugde straks dus.

Mijn laatste weken voor de vlucht heb ik in een lodge aan de Pacuare rivier doorgebracht, ergens tussen de Caribische kust en San Jose (de hoofdstad van Costa Rica van waaruit ik vlieg). De Pacuare schijnt een van de beste rafting rivieren ter wereld te zijn en ik heb inderdaad een mooie rit gehad over de stroomversnellingen! De lodge is alleen met 4x4 of per boot te bereiken en de meeste klanten komen via de tweede manier. Het was altijd weer mooi om na een paar dagen zonder gasten de boot te zien landen en de gidsen met de klanten uit te zien stappen, volgeladen met baggage en voorraden. Ze zouden koken, een fles wijn soldaat maken (en vaak ook een fles lokale rum, of Guaro) en de volgende dag na het ontbijt de rafting trip vervolgen. Ik heb vooral meegeholpen met de lodge schoonmaken en houden, en had tussendoor veel vrije tijd. Veel tijd om in de enorm rustige vallei, midden in de jungle en zonder internet, even dingen te laten bezinken, veel te lezen, yoga te doen, bij de waterval zwemmen en zelfs een keertje proberen te vissen (zonder succes helaas). Ik heb vooral veel met mijn billen in de hangmat en mijn neus in deel 4 van de Earth Children van Jean M. Auel gezeten, heerlijk boek :-)

Ik heb nu nog een paar dagen in Turrialba en San Jose tegemoet, dan een overstap van 24 uur in Toronto (yup in Canada!) en dan landt ik eindelijk op 25 september op Schiphol. Hiephoi! Kevin komt net een uur voor mij aan en ik kijk onwijs uit naar het weerzien. Niet alleen met hem natuurlik, maar met iedereen. Ik zie jullie daar allemaal dus gauw :-D

De Pacuare Lodge vanaf boven gezien

Mijn yoga spot

Rechts de keuken en gemeenschappelijke ruimte

Onze vleermuis vriendjes in de badkamer

Uitzicht op de rivier vanuit de hangmat (de rivier was die dag onwijs bruin door de regen!) 

Mijn enige selfie van de hele twee weken...

Rafting! Ik krijg nog fotos van mijn eigen rafting avontuur toegestuurd :-)

Cacao Finca

Voor augustus had ik een cacao finca ("plantage") gevonden, wat mij het paradijs leek. Het was inderdaad fantastisch, om drie weken lang door zoveel cacao en chocolade omringt te zijn. Bizar dat ik nog steeds geen genoeg van het spul heb gekregen. Integendeel, ik word er allemaal meer en meer verliefd op. De eigenaar van de finca is Dorien uit Belgie, die ooit haar thuisland verlaten heeft omdat ze het er maar saai vond en via een toevallige omweg uiteindelijk een stuk land in Panama heeft gekocht, waar toen al een hoop cacao bomen stonden. Samen met haar Panameense partner Papito heeft ze er langzaam "boomhutten" gebouwd, een groot huis en een fijne cabin letterlijk over het water. Die laatste was waar Kevin en ik de meeste nachten doorbrachten, luisterend naar de vissen en genietend van de bioluminescentie in het water en de miljoenen sterren en planeten boven ons hoofd.

Huisje op het water

De taken bestonden uit meehelpen met de bouw van een nieuwe boomhut, werken in de tuin, creatieve projectjes zoals tafels opknappen en verven en planthouders macraméen (niet gedacht dat die skill ooit nog eens van pas zou komen!) en daarnaast chocolade maken. Dit begon bij het oogsten, letterlijk de plantage inlopen en cacaovruchten van de boom snijden met een mes op een lange stok. Dan de zakken met vruchten terug dragen en het vruchtvlees plus bonen uit de schil halen voor de fermentatie. Na de fermentatie worden de bonen gedroogd wat een uitdaging kan zijn als het om de zoveel dagen flink regent. Van een vorige oogst had Dorien al gedroogde bonen klaarstaan en die hebben we geroosterd, gekraakt, de schil verwijderd ("winnowing" of wannen in het Nederlands, een oeroud woord!) met een ventilator en simpele zwaartekracht tot de nibs overblijven. De nibs worden vervolgens vermalen en deze pasta gaat dan met suiker ongeveer 15 uur in de verfijner of melanger om chocolade te maken. Het is een proces hoor!

Er was constant chocolade, van cacao pasta om in de koffie te roeren en warme chocomel te maken, tot cacao-boon-schillen om thee mee te zetten, tot zelfgemaakte bonbonnetjes gevuld met kokosnoot praline ook van de finca. Ik ben ook gaan experimenteren met de kombucha, met cacao thee als starter en cacao vruchtvlees voor een tweede fermentatie. Ik heb ook een recept voor gekarameliseerde cacao nibs met Dorien gedeeld, waarvan we heel van zakjes hebben verkocht op de lokale markt. Ik heb cacao tours en natuurwandelingen gegeven, kleine chocolade workshops en cacao verhalen vertelt aan de klanten die de finca B&B bezochten en heerlijk kunnen sparren met Dorien over alles chocola. Hoe meer ik te maken heb met cacao, hoe meer ik erdoor gefascineerd wordt. Het laat me maar niet gaan ;-)

Ondertussen zijn Kevin en ik weer terug in Bocas town en ons aan het voorbereiden voor een tijdelijk afscheid. Kevin gaat terug richting Panama City voor een groot familie feest en om zijn business partner van Mano a Mano te treffen, om samen plannen te maken over de toekomst van het hostel... Zelf ga ik naar Costa Rica om de laatste paar weken voor ik naar Nederland vlieg in een rivier lodge door te brengen. Hun specialiteit is wild-water rafting, wat ik nog nooit heb gedaan maar wat al een tijdje op mijn lijstje stond. Er is daar geen internet dus ik ga weer off-the-grid! Op 23 september kom ik weer uit de jungle om het vliegtuig te halen in San Jose. Met een dag overstap in Toronto kom ik uiteindelijk 25 september in Nederland aan. Het is nu meer dan twee jaar geleden dat ik er was en ik kan niet wachten om iedereen te zien!

Boomhut in de aanbouw

Lekker spelen met de dochtertjes van Dorien en het zoontje van Papito

Ons huisje over het water in Dolphin Bay

Schilderprojectjes

Tafel opgeknapt en geschildert

De cacao kamer - met het logo van de finca op de muur

Ga ik hier ooit genoeg van krijgen?

Op de markt om de cacao nibs te verkopen - VRNL Papito, Dorien, Xavier, Marta, Kevin, Chris, Daphne

Cacao boom vol met pods!

Pods naar huis gesleept klaar om de bonen eruit te halen

Bonen oogsten!

Aan het werk :-)

Fermentatie, van probiotische limonade, tot zuurkool, tot cacaobonen, tot kombucha

Tesoro Verde

De afgelopen maand hebben Kevin en ik off-the-grid in een eco-lodge aan de Caribische kust van Panama doorgebracht. Op een enorm stuk jungle met uitzicht op de zee hebben we de Schotse Jim en Heather vergezeld als Workaway vrijwilligers om mee te helpen hun land bij te houden en te ontwikkelen. Het was fantastisch! Heather en Jim zijn ooit, bijna 30 jaar geleden met een zeilboot op pad gegaan en uiteindelijk na 18 jaar zeilen in Panama "vast" komen te zitten. Nu zijn ze bezig hun stukje aarde om te toveren tot een mooie plek, om er samen met de natuur comfortabel te kunnen leven. De natuur is hier overweldigend! Door de geografische ligging van Panama, als een brug tussen Noord en Zuid-Amerika, is dit een van de meest biodiverse plekken op aarde. Nog voor het ontbijt zagen we vaak al een aantal toekans, luiaards en kolibries en de vegetatie is zeg maar uitbundig.

We hebben onwijs veel gedaan in de tijd die we er hebben doorgebracht. Cacao en limoen bomen planten, een moestuin aanleggen, paden vrijmaken, de bamboe plantage onderhouden, bakbananen, mangos en broodfruit oogsten, ananas in de grond stoppen, compost plekken aanleggen. We hebben veel geleerd en konden goed met onze hosts opschieten. In de vrije tijd hebben we nieuwe recepten uitgeprobeerd, zoals broodfruit-chocolade cake en jobo-kombucha. Yoga gebeurde op het dakterras met uitzicht over de jungle en de zee. Ons onderkomen was een "bothi", geinspireerd op de onderkomens die je in de Schotse heuvels vind voor wandelaars. Het deed me aan de lintoe's (lean-to's) denken waar we in "ons bos" in de Veluwe altijd kampeerden, heerlijk met drie zijden open. Stroom kwam van zonnepanelen op het dak, water van de bron verder op de heuvel. Met mijn verjaardag zijn we naar een onbewoond eiland voor de kust gekayakt (is dat een woord?), om daar met kampvuur en tentjes te bivakkeren en de bijna volle maan te bewonderen.

De hele ervaring was fantastisch en de maand is voorbij gevlogen. Het is lastig allemaal in woorden om te zetten, dus hierbij een hoop foto's om het allemaal wat beeld te geven. Ondertussen zijn we nu weer terug in Panama City, de urban jungle, gelukkig maar voor een paar dagen want 2 augustus trekken we weer in binnenland in. We gaan langzaam onze weg naar het beroemde Bocas del Toro maken waar Doreen en Papito op ons wachten om hun te helpen met hun cacao en paarden finca!

Heather & Jim - heerlijke mensen!

Onze bothi!

Deze lieverd viel uit de boom naast ons huisje!

Te lief! Beetje verdwaald zo uit de boom

Aan de slag in de bamboe waar Jim zijn eigen huis aan het groeien is

Calabash bewerken

Macrame met "draad' gemaakt van plastic flessen - upcycling!

Full moon pizza night!

Iconische kikker - giftig mooi!

Kayaken!

Tesoro heeft enorm veel luiaards die er lekker rondhangen

Love in the Caribean

Yeah!

Choco-broodfruit cake, gekarameliseerde cacao nibs (zelf geoogst, gefermenteerd en geroosterd!) en jobo vodka - yup

Een EK wedstrijd bekijken op een drijvende boot-bar

Cocos koekjes en koffie voor 't ontbijt op het eiland - goedemorgen!

Op een onbewoond eieieielaaaaand - lekker kamperen :-)

Met de moeder van Kevin lekker poedelen

Bye bye Tesoro Verde... I'll be back! ♡

Gevlucht

Het is er allemaal niet beter op geworden in Nicaragua. Er brak steeds meer geweld uit, vooral vanuit de regering, en ondertussen zijn er al meer mensen overleden dan in het regime van Maduro in Venezuela. En dat met een bevolking van amper 5 miljoen… Nicaragua lijdt. Toch blijven de mensen door protesteren, vreedzaam, met optochten, wegversperringen en deze week stakingen in het hele land. De toeristenstroom is nu echt opgedroogd, we enige gasten die we nog in Mano a Mano hadden waren degene die nog niet weg hadden kunnen gaan.

Het begon er steeds meer op te lijken dat we maar het beste weg konden gaan. Dus hebben we een vlucht geboekt, onze spullen uitgezocht, en onze taxichauffeur laten weten dat we naar het vliegveld moesten voor onze vlucht op woensdagochtend. Hij zei dat we dan gelijk moesten vertrekken, op maandag, en hopen dat we door de versperringen heen zouden komen. Het werd een bizarre rit. Net buiten Leon ging de auto stuk en moesten we terug naar het huis gesleept worden, door twee blokkades heen met mannen met doeken voor hun gezicht, die onze bagage wilden doorzoeken op wapens… een van de meest beangstigende momenten in mijn leven.

Een nieuwe auto, alle bagage weer overheven, weer op pad, dit keer al in het donker via landweggetjes ver van de grote weg. Er kwamen ons autos tegemoet en zo wisten we ongeveer welke kant we op moesten. Het begon te regenen, en niemand van ons wist of we in Managua überhaupt kans hadden om veilig het vliegveld te bereiken. Maar wonder boven wonder kwamen we aan. Opeens stonden we met onze tassen onder de TL verlichting, ongeveer 36 uur voordat onze vlucht zou gaan! We hebben even in het vliegveld proberen te slapen, en toen in de ochtend gevraagd of ze ons wellicht op een eerdere vlucht konden zetten. Er was alleen geen plek, we waren niet de enige die weg wilden! Daarom in een hotel gewacht tot het dan eindelijk tijd was om in te checken, en dit land te verlaten. Ik heb al mijn bezittingen meegenomen, geen idee of en wanneer ik weer terug ga komen…

In Panama heel warm verwelkomd door de ouders van Kevin en nu even rust pakken, zaken uitzoeken en een volgende stap plannen. Wellicht even vrijwilligerswerk bij een lodge in de jungle doen. Het hostel is nog open, een van de medewerkers heeft het roer overgenomen om toch nog verloren reizigers een plek te kunnen blijven bieden. De toekomst voor het hostel is onzeker, het ligt er echt aan wat er nu verder in het land gaat gebeuren. Vandaag is er weer een nationaal dialoog tussen verschillende sectoren uit de samenleving. Helaas vind de president niet dat hij daar perse bij hoeft de zijn, de lafaard. Maar de hoop op een vredige en democratische overgang naar een nieuwe leider is nog niet verloren, hoewel deze wel met de dag kleiner wordt…

Ik heb trouwens eindelijk Nederland-plannen gemaakt en geboekt! Op 25 September kom ik aan, en ik blijf tot al mijn zwangere zussen zijn bevallen ;-) Zie jullie allemaal gauw dus!

Zekere onzekerheid

Er wordt momenteel geschiedenis geschreven in Nicaragua. Na jaren van onderdrukking en erosie van de democratie door president Daniel Ortega en zijn vrouw (toevallig de vice-president) zijn de mensen het zat en al weken op straat aan het protesteren. Meestal verloopt het vredig, vol trots op eigen land en enkel snakkend naar vrede en gerechtigheid. Maar soms maakt de overheid de domme fout met de nationale politie gewelddadig op te treden en escaleert de boel. Gebouwen zijn afgebrand, minstens 100 mensen zijn al overleden en nog meer zitten er vast of zijn gewoon verdwenen.

De vonk die het vuur heeft aangestoken was de aankondiging van de overheid dat de sociale zekerheidspremies omhoog gaan, en de pensioenen omlaag. De INSS (Instituto Nicaragüense de Seguridad Social) werd al lang gezien als het zakgeldpotje van de overheid, waaruit leuke projectjes werden betaald, bedrijfjes werden geholpen van vrienden van de president, een symbool van de corruptie. De pot begon leeg te raken en Ortega dacht dat een simpele verhoging nog wel weg te komen. Er ging er echter niet in, en hoewel de premieverhoging alweer is ingetrokken, willen de mensen nu gewoon van Ortega af. Het is bizar, deze man heeft in jaren 70 hard meegevochten als revolutionair om van de dictator Somoza af te komen. Nu roepen de mensen "Ortega y Somoza, son la misma cosa", oftewel, Ortega y Somozo, ze zijn hetzelfde...

Aan het strand merken we weinig van de echte onrust gelukkig, maar is het toerisme wel enorm omlaag gegaan. Niet alle bedden zijn meer vol hier, en Las Peñitas is in het algemeen een stuk rustiger. Het is nu ook laagseizoen, eind mei komt de regen altijd, dus het is lastig te zeggen of straks de mensen weer terugkomen in de zomervakantie van het noordelijk halfrond, of dat Nicaragua opeens niet meer op het lijstje staat van go-to vakantielanden...

We kijken het allemaal even aan hier, hoe dit stukje geschiedenis zich ontwikkeld. Het is vreemd fascinerend er middenin te zitten terwijl het gebeurd en ik ben onwijs trots op de lokale bevolking hier die enorm betrokken en actief zijn. Er wordt flink gebruik gemaakt van sociale media om protesten te organiseren en elkaar op de hoogte te houden, met onwijze passie. Dit volk heeft pit! Maar het kan ook verder de verkeerde kant opgaan en we houden rekening met de mogelijkheid het hostel even (tijdelijk) te moeten verlaten, een bizar idee. Tot die tijd houden we hier alles gaande, met de gasten die we hebben. Veel Nederlanders momenteel!

"GEZOCHT voor het vernielen van een land - Beloning: een vrij Nicaragua"